"Pożegnanie taboru", czyli Cyganie w obiektywie Andrzeja Polakowskiego

Małgorzata SzlachetkaZaktualizowano 
Andrzej Polakowski 47 lat temu fotografował Cyganów na Lubelszczyźnie. Robił to w wyjątkowym momencie, dlatego zdjęcia przeszły do historii. Wybrane fotografie z cyklu "Pożegnanie taboru" można oglądać w Domu Słów przy ul. Żmigród w Lublinie.

Pierwsze spotkanie z Cyganami odbyło się w Grabowcu. Był 1967 rok. Andrzej Polakowski pojechał z dziennikarzem Zdzisławem Kazimierczukiem. Zdjęcia miały się stać ilustracją do cyklu reportaży o lubelskich Cyganach. - Wprowadził nas Laba, wtedy najmłodszy cygański wójt - wspomina Polakowski.

To były pierwsze lata, w których Cyganie nie wyruszyli w swoją tradycyjną podróż taborami po Polsce. Decyzję podjęły za nich ówczesne władze. Już w 24 maja 1952 roku Prezydium Rządu PRL podjęło uchwałę "w sprawie pomocy ludności cygańskiej przy przechodzeniu na osiadły tryb życia". Romowie byli przekonywani, że dostaną mieszkania, jeśli zdecydują się osiąść na stałe w jednym miejscu. Przymus osiedlania był końcem pewnej epoki. W asyście milicjantów zdejmowane były koła z cygańskich wozów. Sami Cyganie mieli nadzieję, że to przejściowa sytuacja, a za rok, dwa wiosną znowu ruszą w podróż.
Polakowski fotografował życie Cyganów na Lubelszczyźnie przez prawie rok. Po Grabowcu odwiedzał z aparatem fotograficznym kolejne miejscowości, w których osiedlali się ci ludzie. Nie zapowiadał się, ale jak zjawił się na miejscu, Romowie już wiedzieli kim jest.

Sesja trwała cały dzień, ale Polakowski nigdy nie zdecydował się zostać na noc. Po latach mówi, że nie chciał stawiać swoich bohaterów w niezręcznej sytuacji. - Nigdy nie usłyszałem, że czegoś nie mogę fotografować, ale też moją intencją nie było przedstawienie Cyganów w złym świetle. Chciałem pokazać ich odmienność, a jednocześnie piękno - podkreśla Andrzej Polakowski. I dodaje: - Żyli biednie, ale zawsze poczęstowali rosołem. Szkoda, że nie próbowałam pieczonego jeża, to był największy romski przysmak. W kolekcji około 70 czarno-białych fotografii, jakie ostatecznie złożyły się na cykl "Pożegnanie taboru", są klimatyczne portrety. Tłem dla niektórych z nich stały się zdobione wozy. Wozy, które już nigdy miały nie wyjechać w podróż po łąkach i lasach.

Matki pozują z dziećmi na ręku. Młode dziewczyny z czarnymi warkoczami zerkają zalotnie w stronę fotografa. - Starałem się robić zdjęcia z zaskoczenia. Najłatwiej było z dziećmi, bo one zawsze zbiegały się na widok aparatu - śmieje się Polakowski.
W Lublinie Romowie dostali miejsce na Węglinie. Polakowski: - W takim murowanym baraku, który przez miejscowych był nazywany "psiarnią". Zanim nowi lokatorzy go dostali, przez lata stał pusty. W środku znalazł się też piec, ale Cyganie woleli rozpalić przy domu ognisko i gotować na wolnym ogniu.

Jeszcze w Grabowcu Andrzej Polakowski zobaczył, jak stary mężczyzna płakał przy ognisku. - Wielu Romów, szczególnie starszych, w tych pierwszych latach od zatrzymania taborów mówiło o tęsknocie za dawnym życiem - mówi lubelski fotograf.

Kilka lat temu, w ramach projektu Ośrodka Brama Grodzka-Teatr NN "Historie z fotogramów", Andrzej Polakowski jeszcze raz odwiedził miejscowości, w których kilkadziesiąt lat wcześniej uwieczniał cygańską społeczność. Pytał, kto jeszcze pamięta tabory i ich mieszkańców. - Zajechaliśmy też do Parczewa, gdzie przed czterdziestoma laty były dwa duże tabory. Ludzie wskazali nam mieszkanie Cyganki - opowiada Andrzej Polakowski. I kontynuuje: - Na początku nie chciała się przyznać, że jest Romką.

Kiedy wreszcie udało się przełamać pierwsze lody, okazało się, że kobieta świetnie pamięta czas taborów. Podobnie jak jej mama. Polakowski: - Największą niespodzianką było jednak to, że pani rozpoznała się na jednym z moich zdjęć.
Na tej fotografii kilkunastoletnia dziewczynka w kwiecistej sukience trzyma na ręku dziecko. W kadrze znalazł się też fragment cygańskiego wozu z pięknie wyrzeźbioną figurą orientalnego smoka.

Cygańskie portrety na wystawie
Dziesięć zdjęć Andrzeja Polakowskiego ze słynnego cyklu "Pożegnanie z taborem" można obecnie oglądać w Domu Słów przy ulicy Żmigród 1. Wystawa "Jadą Cyganie wielu wozami…" w Domu Słów będzie prezentowana do końca grudnia. Wstęp na nią jest wolny. - Zdjęcia Polakowskiego są unikatowe, nie tylko w skali Lubelszczyzny - podkreśla Marcin Sudziński z Pracowni Ikonografii Ośrodka Brama Grodzka-Teatr NN.

Wideo

polecane: Flesz: Czy grozi nam katastrofa klimatyczna?

Materiał oryginalny: "Pożegnanie taboru", czyli Cyganie w obiektywie Andrzeja Polakowskiego - Kurier Lubelski

Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych”i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Komentarze 15

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują na niej polityka prywatności oraz warunki korzystania z usługi firmy Google. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.
o
olo

(naruszenie regulaminu forum)

zgłoś
M
Mirek z Lublina

Napisałem, że kiedyś jak gdzieś się tabor zatrzymywał to ludzie zamykali się w domach aby nie zostać okradzionym czy oszukanym. Wystarczy zapytać dziadków jak kiedyś to było. KL woli usuwać sensowne komentarze a zostawia komentarze które nic nie wnoszą ale to już na onecie czy wp doskonale opanowali. Kilka dni temu był pewien pan z ukrainy w centrum kultury to jak napisałem co zobaczyłem to też usuwali komentarz. Napisałem że starsi ludzie którzy stali z transparentem upa = ss zostali otoczeni przez naszych dzielnych policjantów w liczbie 20-30 tak aby ich nie było widać plus zasłonił ich bus coby oficjele nie widzieli. Propaganda gorsza niż za komuny.

zgłoś
A
ABS

To wraca takie coś jak było za Bieruta i Gomułki -tyle że jak jesteś młody to tego nie pamiętasz.
W dzisiejszej Polsce wiele wraca z tamtych lat -np. Powiedzenie - "nie ważne jak głosują tylko kto głosy liczy". albo takie przekonanie oparte o doświadczenia z każdego dnia, że Konstytucję III Rzeczypospolitej w części obowiązki napisano dla 3/4 Polaków a 1/4 dotyczą wyłącznie przywileje.

zgłoś
A
ABS

śladu. Dzisiaj jak za czasów Bieruta - na cenzurę nie ma rady. Kumple Urbana muszą gdzieś dorabiać wiec jako cenzorów pewnie zatrudnił ich Kotlarz ?

zgłoś
M
Mirek z Lublina

j/w

zgłoś
c
cd-rom

(naruszenie regulaminu forum)

zgłoś
j
jk

kurier promuje dr Marco z jego komunistycznymi poglądami,to to oni potrafią,nie wspomnę o błędach stylistycznych w ich pseudo artykułach

zgłoś
Z
Zx

A skąd się wziął CD-ROM?

zgłoś
M
Mirek z Lublina

j/w

zgłoś
J
Ja JUS

A teraz te ryczałty Sikorskiego na prywatny samochód kiedy miał do dyspozycji służbowy.
Gdyby w Polsce złodziej złodziejowi był równy to w poselskich ławach tylko Godson by został a reszcie paczuszki za kratki trzeba by było nosić ,to dziwić się cyganowi ?

zgłoś
c
ciekawa historia

Cyganie i Romowie to dwie różne grupy etniczne. Cyganie przybyli do Europy jako niewolnicy Mongołów. A Romowie najprawdopodobniej wywodzą się z terenu Egiptu.

zgłoś
M
Mirek z Lublina

Tantiemy cyganom trzeba płacić, dobrze że nie okradli fotografów jak mają w zwyczaju.

zgłoś
j
jaa

Jeżeli pan fotograf tęskni za Cyganami, to obecnie już Romowie gromadnie zamieszkują dzielnicę Dziesiąta. Wprawdzie wozy konne zamienili na auta ze szrotow, ale mentalność i zachowania zbieżne z tymi sprzed lat.

zgłoś
o
ozeasz

czy fakt, że artykuł jest w piano, świadczy o tym, że reglamentujecie dostęp do bezpłatnej kultury?

zgłoś
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3